Reduta Ordona, czyli poemat o bohaterskiej postawie Polaków.
Kim był tytułowy Ordon? Dlaczego wysadził redutę i po co w ogóle to wszystko? Czy Mickiewicz widział to wydarzenie z bliska?
Reduta Ordona to utwór oparty na faktach połowicznych. Został napisany na podstawie relacji jednego z uczestników powstania listopadowego – Stefana Garczyńskiego. Tę opowieść mógł usłyszeć Adam Mickiewicz kilka lat po klęsce powstania.
Akcja utworu rozgrywa się w czasie walk z 1831 roku. Wspomniany Stefan Garczyński, pełniący funkcję adiutanta, odpowiadał we wrześniu za obronę Warszawy. Dzięki temu mógł przekazać poecie relację ze starcia niewielkiego oddziału Polaków z wojskami rosyjskimi na warszawskiej Woli.
W momencie, gdy obrońcom zabrakło sił i odpowiedniego wyposażenia, aby skutecznie przeciwstawić się przeciwnikowi, tytułowy Ordon zdecydował się wysadzić redutę, aby nie dopuścić do jej przejęcia przez wroga.
Czym była sama reduta? Była to niewielka budowla obronna – można ją określić jako małą fortecę służącą do obrony pozycji. Składowano w niej między innymi sprzęt wojskowy oraz artylerię, która po zdobyciu mogła trafić w ręce przeciwnika.
Po tym wydarzeniu Mickiewicz postanowił upamiętnić heroiczną postawę Polaków, a szczególnie Ordona. W utworze bohater ginie w wyniku eksplozji, jednak w rzeczywistości przeżył całe zdarzenie. Właśnie dlatego wspomnieliśmy na początku, że Reduta Ordona opiera się na faktach jedynie częściowo.
Warszawa, Wola
Wrzesień 1831 r.
Romantyzm
Poemat opisowo-refleksyjny
Podstawowe informacje o utworze
Reduta Ordona to utwór mieszany, inaczej synkretyczny, ponieważ zawiera cechy charakterystyczne dla epiki oraz liryki. W tekście pojawia się wiele środków stylistycznych. Należą do nich między innymi animizacje, epitety, porównania, onomatopeje, apostrofy, personifikacje, pytania retoryczne oraz symbole. Utwór został napisany wierszem i wykorzystuje rymy, co wzmacnia jego rytm oraz ekspresję. Z epiką wiąże się obecność narratora. Narracja ma charakter pierwszoosobowy i prowadzona jest z perspektywy uczestnika wydarzeń. Narrator opisuje przebieg walk oraz przedstawia świat ukazany w utworze, jednocześnie formułując własne refleksje. Szczególną uwagę zwraca jego stosunek do cara, który nie bierze bezpośredniego udziału w walce. Postać ta zostaje poddana ocenie i stanowi element szerszej refleksji nad władzą oraz odpowiedzialnością. Zakończenie utworu ma charakter refleksyjny i filozoficzny. Przynosi pesymistyczną wizję przyszłości świata, podkreślając dramatyzm wydarzeń oraz ich uniwersalne znaczenie.
Motywy występujące w utworze „Reduta Ordona”
Warto pamiętać o najważniejszych motywach z utworu, aby móc przytoczyć odpowiednie przykłady, popierające argumenty w dłuższej wypowiedzi pisemnej na egzaminie.
MOTYW WALKI
MOTYW PATRIOTYZMU
MOTYW ŚMIERCI
MOTYW WŁADZY
MOTYW POŚWIĘCENIA
MOTYW ODWAGI
Reduta Ordona – streszczenie
„Reduta Ordona” Adama Mickiewicza to utwór opowiadający o obronie polskiego szańca podczas powstania listopadowego. Akcja rozgrywa się 6 września 1831 roku na warszawskiej Woli, kiedy wojska rosyjskie szturmują umocnienia broniące dostępu do miasta. Mickiewicz napisał utwór na podstawie relacji Stefana Garczyńskiego, uczestnika powstania i przyjaciela poety. Sam podtytuł — „Opowiadanie adiutanta” — sugeruje, że wydarzenia poznajemy z perspektywy żołnierza obserwującego bitwę.
Na początku narrator pokazuje ogromną przewagę wojsk rosyjskich. Nadciąga armia wyposażona w setki dział. Po stronie Polaków znajduje się tylko niewielka reduta Ordona, broniona przez garstkę żołnierzy i sześć armat. Kontrast jest jasny: Rosjanie mają siłę, liczebność i brutalną pewność zwycięstwa. Polacy mają odwagę. Tyle wystarczy, żeby rozpocząć jedną z najbardziej dramatycznych scen polskiej poezji romantycznej.
Rozpoczyna się ostrzał. Pociski lecą w stronę nacierających kolumn rosyjskich. Mickiewicz pokazuje bitwę bardzo dynamicznie: dym, huk, wybuchy, padające ciała, rozbite szeregi wojska. Obrońcy reduty walczą zawzięcie, mimo że ich sytuacja staje się coraz gorsza. Rosjanie posuwają się naprzód. Ich liczba przytłacza. Każda kolejna chwila przybliża upadek polskiego szańca.
W środku opisu bitwy narrator przerywa relację i kieruje gniewne słowa przeciwko carowi. Pokazuje go jako władcę okrutnego, bezwzględnego i oddalonego od cierpienia zwykłych żołnierzy. Car nie walczy osobiście. Siedzi daleko od pola bitwy, a na śmierć wysyła innych. W ten sposób utwór przestaje być wyłącznie opisem militarnego starcia. Staje się oskarżeniem despotyzmu. Mocny romantyczny gest. Bez półcieni.
Walka trwa dalej. Rosjanie zbliżają się do reduty, a polskim żołnierzom zaczyna brakować amunicji. To moment przełomowy. Bez ładunków i sprawnych dział obrońcy tracą możliwość dalszej skutecznej obrony. Pada ostatnia polska armata. Żołnierze próbują walczyć bronią ręczną, lecz przewaga wroga jest zbyt duża. Rosjanie wdzierają się do szańca. Reduta zostaje właściwie stracona.
Generał obserwujący bitwę przez lunetę prosi adiutanta, aby sprawdził, co dzieje się z Ordonem. Wtedy narrator widzi scenę, która nadaje całemu utworowi wymiar legendy. Ordon nie chce oddać reduty w ręce wroga. Z zapalonym ładunkiem skacze do magazynu amunicji i wysadza szaniec. Wybuch zabija obrońców oraz atakujących Rosjan. Reduta ginie, ale nie zostaje zdobyta w zwykły sposób. Zostaje zniszczona przez własnego dowódcę.
Finał utworu ma charakter symboliczny. Czyn Ordona zostaje przedstawiony jako akt najwyższego poświęcenia. Bohater woli śmierć niż kapitulację i oddanie amunicji nieprzyjacielowi. Narrator porównuje wysadzenie reduty do przyszłej kary wymierzonej światu opanowanemu przez pychę, przemoc i despotyzm. W tej wizji Bóg ma zniszczyć niesprawiedliwy porządek tak, jak Ordon zniszczył własny szaniec.
Trzeba jednak pamiętać o ważnej różnicy między poezją a historią. W utworze Ordon ginie w wybuchu. W rzeczywistości przeżył, choć został ciężko ranny. Mickiewicz świadomie stworzył więc poetycką legendę bohatera, który poświęca życie dla ojczyzny. Literatura nie zawsze robi za kronikę policyjną. Czasem buduje mit. Tutaj właśnie tak się dzieje.
Polacy vs Rosjanie
Polacy
Polacy zostali przedstawieni w utworze jako Ci dobrzy, odważni i osaczeni przez wroga.
- Jest ich niewielu
- Mają sześć armat
- Ukazani w jasnych barwach – dobry odcień
- Ich obowiązkiem moralnym jest obrona ojczyzny
- Jedyni, którzy przeciwstawiają się carowi
- Są honorowi i odważni
Rosjanie
Rosjanie zostali przedstawieni jako Ci źli, bezwzględni i zdecydowanie silniejsi.
- Liczne wojska
- Posiadają dwieście armat
- Ukazani w ciemnych kolorach – zły cień
- Ich obowiązkiem jest wypełnianie rozkazów cara
- Boją się cara, dlatego nie sprzeciwiają się rozkazom
- Są nieprawi i agresywni
W utworze „Reduta Ordona” Adam Mickiewicz przedstawił stronę polską i rosyjską na zasadzie wyraźnego kontrastu, dzięki czemu obrazowanie wydarzeń przybrało jeszcze bardziej dramatyczny wymiar.
Strona polska (Powstańcy)
Polacy zostali ukazani jako nieliczna grupa bohaterów walczących w słusznej sprawie.
Symbolika barw i natury: Są przedstawiani w jasnych kolorach, a sama reduta jest biała – symbol niewinności i czystość intencji. Narrator porównuje ją do głazu opierającego się morzu lub do błyskającego motyla.
Siła militarna: Ich siły są bardzo skromne – dysponują zaledwie sześcioma armatami.
Postawa i motywacja: Cechuje ich odwaga, duma, honor oraz determinacja.
Walczą z poczucia obowiązku wobec ojczyzny i jako jedyni mają odwagę czynnie przeciwstawić się potędze cara.
Poświęcenie: Symbolem najwyższego poświęcenia jest postać Ordona, który decyduje się wysadzić redutę, wybierając śmierć zamiast poddania się wrogowi i oddania mu amunicji.
Strona rosyjska (Moskale)
Wojska rosyjskie są przedstawione jako bezosobowa, niszczycielska siła, często poddawana procesowi odczłowieczenia.
Symbolika barw i natury: Ukazani są w ciemnych, czarnych barwach. Porównuje się ich do sępów, robactwa rzucającego się na trupa, lawy błota czy czarnych kolumn.
Siła militarna: Mają miażdżącą przewagę liczebną i technologiczną, dysponując aż dwustoma armatami.
Postawa i motywacja: Żołnierze rosyjscy walczą z przymusu, na rozkaz cara, którego panicznie się boją. Są określani jako bezwzględni, nieprawi i brutalni.
Wizerunek cara: Car jest przedstawiony jako bezwzględny tyran i despotyczny władca („szatan złośliwy”), który nie bierze udziału w walce, lecz szafuje życiem swoich poddanych z bezpiecznej odległości, siedząc w pałacu w Petersburgu.
Ten czarno-biały podział ma na celu uwypuklenie heroizmu Polaków, którzy mimo nieuchronnej klęski, do końca pozostają wierni ideałom wolności.
Przykładowe środki stylistyczne
Sprawdź listę środków stylistycznych – klik