Czym jest słowotwórstwo?
Słowotwórstwo to dział językoznawstwa zajmujący się badaniem struktury wyrazów oraz związków między wyrazami pochodnymi i podstawowymi, a także wyjaśnia pochodzenie i rozwój wyrazów.
To dzięki słowotwórstwu wiemy, jak powstają neologizmy.
Wyraz podstawowy i wyraz pochodny
Wyraz podstawowy to forma, od której tworzy się nowy wyraz za pomocą formantu. Wyraz pochodny jest utworzony od wyrazu podstawowego i składa się z podstawy słowotwórczej oraz formantu. Wyraz pochodny może sam stać się podstawą dla kolejnego wyrazu.
| Wyraz podstawowy | Wyraz pochodny |
|---|---|
| stół | stołowy |
| kot | kotek |
| leczyć | lekarz |
| drukować | druk |
| dom | domostwo |
| dres | dresiarz |
| pies | psisko |
| pływać | pływalnia |
Stwórzmy również pewien ciąg wyrazowy:
Nauka 👉 Nauczyciel 👉 Nauczycielka
(wyraz podstawowy 👉 Wyraz pochodny/Wyraz podstawowy 👉 Wyraz pochodny)
Dom 👉 Domek 👉 Domeczek
(wyraz podstawowy 👉 Wyraz pochodny/Wyraz podstawowy 👉 Wyraz pochodny)
Rodzina wyrazów
Rodzina wyrazów to grupa wyrazów mających wspólny rdzeń i zbliżone znaczenie; przykładowo przedszkolny i przedszkolak mają wspólną cząstkę „szkol”. Rozpoznawanie rodzin wyrazów pozwala zauważyć, że słowa o podobnym brzmieniu często opisują spokrewnione zjawiska.
Podstawa słowotwórcza i formant słowotwórczy
Każdy wyraz pochodny składa się z dwóch elementów: podstawy słowotwórczej i formantu. Podstawa słowotwórcza to część wyrazu przeniesiona z wyrazu podstawowego: uzyskujemy ją, gdy odetniemy końcówkę fleksyjną (nie należy ona do podstawy). Formant to cząstka, która zostaje dodana do podstawy i umożliwia utworzenie nowego wyrazu.