Zdania złożone współrzędnie – czym są?
Zdania współrzędnie złożone to zdania, które składają się z co najmniej dwóch zdań składowych, niezależnych od siebie, połączonych spójnikami współrzędnymi (takimi jak: i, a, ale, lub, czy, albo, zatem, natomiast, jednak, więc). W zdaniach współrzędnie złożonych poszczególne zdania proste mają równorzędny status – żaden z nich nie jest zależny od drugiego.
Ważne❗
- są samodzielne; jeśli odseparowalibyśmy jedno od drugiego, to byłyby one sensowne, logiczne.
- wzajemnie się uzupełniają
- jedno nie określa drugiego
Rodzaje zdań złożonych współrzędnie
| Typ zdania | Spójnik | Przykład |
| Zdania współrzędnie łączne | i, oraz, zarówno…jak, nie tylko…ale także | Wypiję herbatę i zjem ciastko. |
| Zdania współrzędnie rozłączne | lub, albo, bądź, czy | Wypiję mleko albo pójdę spać. |
| Zdania współrzędnie przeciwstawne | a, ale, lecz, natomiast, jednak, zaś, tymczasem | Lubię góry, natomiast moja siostra woli morze. |
| Zdania współrzędnie wynikowe | więc, zatem, dlatego, toteż | Pada deszcz, dlatego zostałem w domu. |
Schemat zdań współrzędnie złożonych
Zdanie współrzędnie łączne
Przykład: Wypiję herbatę i zjem ciastko.
Zdanie współrzędnie rozłączne
Przykład: Wypiję mleko albo pójdę spać.
Zdanie współrzędnie przeciwstawne
Przykład: Lubię góry, natomiast moja siostra woli morze.
Zdanie współrzędnie przeciwstawne
Przykład: Pada deszcz, dlatego zostałem w domu.
Kiedy stawiamy przecinki w zdaniach współrzędnie złożonych?
Przed:
- spójnikami przeciwstawnymi: a, ale, lecz, jednak, jednakże, zaś, natomiast, tymczasem.
Przykład: Chciałam pójść na spacer, ale zaczęło padać. - spójniki wynikowymi: więc, zatem, dlatego, toteż.
Przykład: Zaspałam, więc spóźniłam się do szkoły. - zdania bezspójnikowe: gdy zdania są połączone przecinkiem, a nie spójnikiem.
Przykład: Siedział, milczał, myślał. - powtórzone spójniki: gdy spójnik (nawet łączny) powtarza się, np. albo… albo, i… i, ani… ani.
Przykład: Ani nie czytałem, ani nie pisałem.
Kiedy NIE stawiamy przecinka?
Przed:
- spójnikami łącznymi (i, oraz, a, tudzież)
Przykład: Zjem obiad i pójdę spać. - spójnikami rozłącznymi: (lub, albo, bądź, czy)
Przykład: Pojadę na wycieczkę lub zostanę w domu.
