Artysta, czyli cienka granica między ambicją a pychą.
Dlaczego Kogut chciał być Lwem? Co by się stało, gdyby bohater otrzymał tę rolę? Jak zrozumieć utwór groteskowy?
„Artysta” to krótkie opowiadanie satyryczne wydane w 1983 roku. Sławomir Mrożek, znany z używania groteski i absurdu w swoich utworach, w podobny sposób wykreował postać Koguta, czyniąc go bohaterem niezwykle zarozumiałym i pysznym (megaloman).
Autor wykorzystał w tym utworze zwierzęta jako maskę do ukazania ludzkich cech i uniwersalnych postaw, nawiązując w ten sposób do bogatej tradycji bajki zwierzęcej.
Główny bohater, czyli Kogut, odznacza się wygórowaną ambicją graniczącą z pychą, gdy decyduje się na wzięcie udziału w przesłuchaniu do roli Lwa. Rozmowa bohatera z dyrektorem ma wybitnie groteskowy charakter. To właśnie w jej trakcie najlepiej poznajemy motywacje Koguta oraz jego megalomanię
Utwór Mrożka ma charakter ponadczasowy. Nie tylko piętnuje uniwersalne ludzkie przywary – pychę i zarozumiałość – ale również w ironiczny sposób krytykuje środowisko artystów, które współcześnie często kojarzone jest z próżnością i wyniosłością.
1983 r.
Opowiadanie
Współczesność
„Artysta” – podstawowe informacje
Utwór został wydany w 1983 roku w gazecie „Tygodnik Powszechny”, a w 1990 roku ukazał się w zbiorze „Małe prozy”. Opowiadanie stanowi satyrę na wygórowaną ludzką ambicję. Bezbłędnie ukazuje naturę człowieka, który często nie potrafi być obiektywny wobec samego siebie i otaczającego świata. „Artysta” zawiera w sobie specyficzny rodzaj komizmu, jakim jest groteska wzbogacona o absurd i paradoks.
Motywy występujące w utworze „Artysta”
Warto pamiętać o tych motywach z lektury do egzaminu 8-klasisty:
Artysta – streszczenie
Główny bohater utworu, Kogut, zgłasza się na przesłuchanie do cyrku. Po drodze snuje plany odnośnie do przyszłej kariery artystycznej – widzi siebie na międzynarodowych wydarzeniach, chce opływać w dostatki i cieszyć się poklaskiem.
Kiedy dociera na casting, przedstawia się jako Lew, co zdecydowanie dziwi dyrektora odpowiedzialnego za rekrutację. Po chwili prosi on Koguta o zademonstrowanie swoich umiejętności poprzez zaryczenie. Nie jest to jednak spektakularny ryk, a cały pokaz dyrektor podsumowuje stwierdzeniem, że zna lepszych kandydatów na Lwa czy Tygrysa. Kogut z kolei odpowiada, że nie ma zamiaru udawać ptaka.
Po skończonym przesłuchaniu Kogut wraz ze swoim przyjacielem udał się w drogę powrotną, podczas której główny bohater zwięźle tłumaczy swoje wygórowane ambicje.
Problematyka
Podejście do ambicji
Opowiadanie „Artysta” Sławomira Mrożka zwraca uwagę czytelnika na problem chorobliwej ambicji, która często towarzyszy ludziom. Główny bohater wykazał się wygórowanymi ambicjami, gdy postanowił ubiegać się o rolę lwa. Jego postawa uwidoczniła się również podczas rozmowy z dyrektorem, któremu oznajmił, że nie zamierza występować jako ptak, mimo że w rzeczywistości przecież nim był (paradoks). Zachowanie Koguta pokazuje, że nadmierna ambicja może prowadzić do utraty realistycznego spojrzenia na własne możliwości i odrzucenia swojej prawdziwej natury.
Piętnowanie wad
Komizm obecny w utworze oparty na karykaturalnym przedstawieniu bohatera i groteskowym charakterze sytuacji, służy obnażeniu ludzkich wad – przede wszystkim wygórowanej ambicji, pychy oraz braku samokrytycyzmu. Ukazując rzeczywistość w krzywym zwierciadle, autor skłania czytelnika do refleksji nad znaczeniem autentyczności i umiejętnością zaakceptowania własnej tożsamości. Ludzie niekiedy wyznaczają sobie cele niewspółmierne do swoich możliwości, a niepowodzenia wynikające z takich aspiracji mogą prowadzić do frustracji i jeszcze większej zarozumiałości. Mrożek nie potępia jednak samej ambicji. Przestrzega raczej przed jej wypaczeniem, wynikającym z nadmiernej pewności siebie. Kogut, przekonany o swoim wyjątkowym talencie, woli udawać lwa lub tygrysa, niż zaakceptować własną naturę. Autor utworu nie chciał przez to powiedzieć, że nie należy być ambitnym, lecz trzeba zwrócić większą uwagę na indywidualne możliwości. W przeciwnym razie możemy, tak jak Kogut, starać się zostać kimś, kim nie jesteśmy.
